Έκθεση · Άρωμα Γυναίκας

∼ Άρωμα Γυναίκας στην Ελληνική Ζωγραφική ∼
| Από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και του Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη |
| Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη |

Τα πρώτα μας βήματα στους πολιτιστικούς μας περιπάτους οδηγούνται από ένα όμορφο και ιδιαίτερο άρωμα…από άρωμα γυναίκας. Η αισθητική των έργων είναι από μόνη της πλούσια, αλλά χάρη στην ξενάγηση της επιμελήτριας κας Λαμπρινής Καρακούρτη-Ορφανοπούλου ανακάλυψα ότι αυτή η βόλτα αποτελεί επίσης ένα πέρασμα από την ιστορία της νεοελληνικής ζωγραφικής αλλά και τη θέση της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία.  Ας ξεκινήσουμε…

Η πρώτη αίθουσα έχει ένα βαθύ κόκκινο στους τοίχους που μας προδιαθέτει για μια πιο «κλασσική» ζωγραφική… Περνάμε δίπλα από τις πρώτες ελληνικές προσωπογραφίες γυναικών του 19ου αιώνα όπου η ενδυμασία και τα κοσμήματα εκτός από τον καλλωπισμό αποτελούν και σύμβολα της κοινωνικής τάξης και του πλούτου. Στα πρώτα πορτραίτα συναντάμε γυναίκες με την παραδοσιακή ελληνική φορεσιά τονίζοντας την εθνική μας ταυτότητα, ενώ αργότερα έρχονται τα πρώιμα αστικά πορτραίτα όπου η γυναίκα φορά πλέον ρούχα με ευρωπαϊκές επιρροές.

προσωπογραφειες
Λεπτομέρειες από τους πίνακες: Κερκυραία, Βρυζάκης Θεόδωρος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου | Προσωπογραφία κυρίας, Τσόκος Διονύσιος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου | Προσωπογραφία κυρίας, Οικονόμου Αριστείδης, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

Οι πίνακες αυτής της αίθουσας μας ταξιδεύουν όμως και στην ιστορία της νεοελληνικής τέχνης και τα διάφορα καλλιτεχνικά ρεύματα. Οι πινελιές και οι οπτικές αλλάζουν τόσο με το πέρασμα του χρόνου όσο και με τις διαφορετικές σχολές όπου φοιτούν οι εκάστοτε ζωγράφοι. Από αυστηρά πορτραίτα με σκούρο φόντο έως τις επτανησιακές προσωπογραφίες με χρώματα που περιβάλλουν το εικονιζόμενο πρόσωπο και από πίνακες με έντονα στοιχεία οριενταλισμού στις ηθογραφικές αναπαραστάσεις της γυναικείας καθημερινότητας. 

μπατσος-χορς
Ο πρώτος μπάτσος, Ράλλης Θεόδωρος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου | Προσωπογραφία δίδος Μ. Χορς, Νίκος Λύτρας, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

Η θέση της γυναίκας μέσα στην ελληνική κοινωνία αλλάζει σταδιακά, αλλά είναι λογικό να συνυπάρχουν διαφορετικές νοοτροπίες… Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα των αρχών του 20ου αιώνα είναι Ο πρώτος μπάτσος του Θεόδωρου Ράλλη, όπου μια γυναίκα κρατάει το μάγουλό της αφού την χτύπησε ο άντρας της, ενώ στην Προσωπογραφία δίδος Μ. Χορς, συζύγου του Νικόλαου Λύτρα – που κοσμεί και την αφίσα της έκθεσης – η εικονιζόμενη έχει τα μαλλιά της ψηλά, το γιακά σηκωμένο και η στάση της υποδεικνύει μία γυναίκα αυτόνομη και ανεξάρτητη. Αυτός ο τελευταίος πίνακας αποτελεί επίσης ένα πρωτοποριακό έργο της εποχής του λόγω της ζωγραφικής προσέγγισης του δημιουργού.

Συνεχίζουμε την βόλτα μας στον επόμενο όροφο με έργα από τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο ρόλος της γυναίκας παραμένει πολύ σημαντικός μέσα στο σπίτι, όπου την βλέπουμε να ασχολείται με διάφορες οικιακές εργασίες και την ανατροφή των παιδιών. Παρ’ολα αυτά ο Εμμανουήλ Ζαΐρης με θάρρος μας παρουσιάζει τις Σιδερώστρες, έναν πίνακα ρεαλιστικό όπου δεν εξειδανικεύεται πλεόν η καθημερινότητα της γυναίκας, αλλά παρουσιάζει τον κόπο της εργασίας της.

σιδερώστρες
Σιδερώστρες, Εμμανουήλ Ζαΐρης, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου
λασκαριδου
Η κυρία με τα γκρίζα, Λασκαρίδου Σοφία, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

Μια σημαντική ενότητα που η επιμελήτρια ήθελε να παρουσιάσει σχετίζεται με την γυναίκα και τη μόρφωση. Οι γυναίκες μπορούν πλέον να διαβάζουν και έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση. Πίνακες με γυναίκες προσηλωμένες στο βιβλίο τους, αντί να κοιτούν το ζωγράφο, κάνουν την εμφάνισή τους. Η εξέλιξη της θέσης της γυναίκας στην αστική κοινωνία παρουσιάζεται όμως και με ένα διαφορετικό τρόπο, από τη γυναίκα-καλλιτέχνη. Στην περιήγησή μας συναντάμε ζωγραφικά έργα δημιουργημένα από γυναίκες, όπως η Σοφία Λασκαρίδου η πρώτη γυναίκα που μπήκε στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα και άνοιξε το δρόμο για τις επόμενες καλλιτέχνιδες.

Ένα έργο που μαγνητίζει το βλέμα μας με το που μπαίνουμε στην αίθουσα έιναι η Κυρία με το σκυλάκι του Παύλου Μαθιόπουλου. Ο καλλιτέχνης μας παρουσιάζει ένα υπέροχο έργο Belle-époque, ζωγραφισμένο με παστέλ, ένα δύσκολο υλικό που σίγουρα το γνωρίζουν όσοι ασχολούνται με τη ζωγραφική. Πετυχαίνει να αναπαραστήσει τη διαφάνεια του ροζ ρούχου αυτής της γυναίκας, ενώ απέναντι βλέπουμε ακόμα έναν πίνακά του που παρουσιάζει μια πανέμορφη γυναίκα να φοράει ένα εντυπωσιακό μπλε φόρεμα και μακρυές πέρλες που διακριτικά αγγίζει με τα δάχτυλά της. 

κυρία με σκυλάκι
Κυρία με σκυλάκι, Μαθιόπουλος Παύλος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

Και φτάνουμε πλέον στον συμβολισμό. Η γυναίκα αποτυπώνεται στον καμβά όχι μόνο με τη θήλεια ιδιότητά της αλλά ως σύμβολο. Την βλέπουμε είτε ως άνοιξη στον πίνακα του Ιακωβίδη είτε ως αράχνη στο έργο του Λύτρα μεταξύ άλλων. Η ερμηνεία ανήκει στο θεατή δηλαδή στον καθένα από εμάς…

ανοιξη
Άνοιξη, Ιακωβίδης Γεώργιος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Συλλογή Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη

 

πορτραιτα20ς
Πάνω: Γυναικαία μορφή με ενωμένα τα δύο δάκτυλα των χεριών, Γουναρόπουλος Γεώργιος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου | Κάτω: Σκεπτόμενη φιγούρα, Χατζηκυριάκος-Γκίκας Νίκος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου |Δεξιά: Λεπτομέρεια από τον πίνακα Προσωπογραφία Ιωάννας Ν. Λούρου, Μόραλης Γιάννης, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

 

 

 

Τα τελευταία έργα αυτής της αίθουσας ανήκουν στον Γουναρόπουλο, τον Γκίκα και τον Μόραλη μεταξύ άλλων. Είμαστε στην εποχή του Μεσοπολέμου και οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες προσπαθούν να διατηρήσουν ελληνικά ζωγραφικά στοιχεία στα έργα τους «συμπαρατάσσοντας ή διαχωρίζοντας στοιχεία από τη σύγχρονη ευρωπαϊκή τέχνη» όπως αναφέρεται στο επεξηγηματικό κείμενο της επιμελήτριας

 

 

 

 

 

Η βόλτα μας τελειώνει στον επόμενο όροφο όπου η γυναίκα αναπαριστάται από σύγχρονους καλλιτέχνες. Από τον Φασιανό ως λευκή μορφή που βρίσκουμε στους αρχαιοελληνικούς λήκυθους, μέχρι τη ρεαλιστική απεικόνιση της Μυρτούς από τον Δασκαλάκη. Οι σύγχρονοι καλλιτέχνες προβληματίζονται με το είναι της γυναίκας και τις διαφορετικές ιδιότητες αυτής της μυστήριας φύσης. Σταματούν να κοιτούν τη γυναικεία μορφή αντανακλαστικά και προσπαθούν να συναισθανθούν και να αποδώσουν την εσωτερικότητά της. Την τοποθετούν ως άχρονη οντότητα παρουσιάζοντας την σαν αρχαιοελληνικό άγαλμα ανάμεσα σε αλλεπάλληλες πόρτες – που ίσως υποδηλώνουν τη ροή της ζωής – όπως ο Αποχαιρετισμός του Σαράντη Καραβούζη, μέχρι τη σύγχρονη γυναίκα με έντονα κόκκινα χείλη του Σάββα Γεωργιάδη. Ένα όμως από τα πιο δυνατά χαρακτηριστικά της γυναικείας φύσης είναι ότι τίκτει. Η γυναίκα ως η αρχετυπική εικόνα της μητέρας δεν θα μπορούσε να λείπει από αυτή την έκθεση. Ένα μνημειώδες έργο που ξεχώρισα είναι το δίπτυχο του Σωτήρη Σόρογκα Η μητέρα μου, όπου βλέπουμε την προσωπογραφία της μητέρας του καλλιτέχνη να κοιτάζει δεξιά σε έναν αποδομημένο καθρέφτη στολισμένο γύρω του με κεντημένα λουλούδια. Παρουσιάζει την απώλεια της μητέρας του και θέτει το ερώτημα της ζωής και του θανάτου, τόσο για το ίδιο το άτομο όσο και για εκείνους που μένουν ακόμα εδώ. Η γυναίκα φέρνει στον κόσμο τον άνθρωπο, αλλά δεν ξεφεύγει η ίδια από τον θάνατο, όπως κανείς άλλωστε…

τελευταιος οροφος
Λεπτομέρειες από τους πίνακες: Η Μυρτώ με μπλε βελούδινη μπλούζα, Δασκαλάκης Στέφανος, Συλλογή του καλλιτέχνη | Γυναίκα στο καβούρι, Φασιανός Αλέκος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου | Αποχαιρετισμός, Σαράντης Καραβούζης, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου | Το μαύρο καπέλο, Γεωργιάδης Σάββας, Ιδιωτική συλλογή | Η μητέρα μου [δίπτυχο], Σόρογκας Σωτήρης, Συλλογή του καλλιτέχνη

Λέγεται ότι η όσφρηση είναι η αίσθηση που συνδέεται πιο έντονα με τη μνήμη. Ένα άρωμα μπορεί να ανακαλέσει εικόνες και μνήμες. Όλοι μας θυμόμαστε τη μυρωδιά μιας γυναίκας είτε αυτή είναι η μητέρα μας, είτε φίλη μας, είτε σύντροφος, είτε μια περαστική κοπέλα στο δρόμο. Ένα γυναικείο άρωμα μας περιπλάνησε λοιπόν σε αυτό τον πολιτιστικό περίπατο…ένα άρωμα που ανακαλύπτουμε όμως μέσω της όρασης. Πίνακες που αναπαριστούν τόσο γυναίκες πραγματικές όσο γυναίκες συμβολικές. Πορτραίτα γυναικών με τις οποίες ταυτιζόμαστε ή μας θυμίζουν γυναίκες της ζωής μας ή ακόμα προσωποποιήσεις σκέψεων και εννοιών μέσω της γυναικείας μορφής.
Ανακάλυψα μια βόλτα γεμάτη χρώματα, ιστορία, πινελιές, αρώματα και γυναικείες μορφές… εσύ τι θα ανακαλύψεις;

|Αν σου άρεσε αυτό το δημοσίευμα κάνε Like και Share. Αν θες να λαμβάνεις ειδοποιήσεις για νέες δημοσιεύσεις κάνε Εγγραφή (κάτω δεξιά)|

Ξεχώρισα…

Ένας πίνακας που αγαπώ πολύ και πρόσεξα αμέσως μόλις μπήκα στην πρώτη αίθουσα είναι η Αναμονή, με αυτό το νεαρό κορίτσι να κοιτάει έξω από το μικρό ξύλινο παράθυρο, έχοντας δίπλα της ένα λευκό κρίνο ως σύμβολο της αθωότητάς της. Η νεαρή κοπέλα αναμένει τον αγαπημένο της, τον οποίο θα δούμε να φιλάει σε έναν άλλο πίνακα του Νικηφόρου Λύτρα, Το φίλημα… (ο τελευταίος δεν παρουσιάζεται στην εν λόγω έκθεση)

αναμονη
Αναμονή, Λύτρας Νικηφόρος, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

 

◊ Πληροφορίες…

Πού: Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη, Βασ. Σοφίας 9 και Μέρλιν 1, Αθήνα
Διάρκεια έκθεσης: 29/10/2018 – 03/02/2019
Επιμέλεια έκθεσης: Λαμπρινή Καρακούρτη-Ορφανοπούλου
Χρήσιμο link: http://thf.gr/el/class/η-εικόνα-της-γυναίκας-στη-νεοελληνική/?wcs_timestamp=1543485600
→Tips: Πραγματοποιούνται ξεναγήσεις από την επιμελήτρια της έκθεσης. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα παραπάνω. | Μέσω της εφαρμογής Clio Museμπορείτε να περιηγηθείτε στην έκθεση διαβάζοντας παραπάνω πληροφορίες για ορισμένα έργα.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Έκθεση · Άρωμα Γυναίκας

Add yours

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: